SUMO

Dit weekend heb ik voor het eerst een tori-kumi (=sumo match) live gezien!

Eerst iets over de uitspraak. Zeg niet letterlijk “sumo” tegen een Japanner, want dan verstaat hij er niks van. In het Japans spreken ze de “u” niet echt uit. Op die plaats is er een heel korte en binnensmondse klank. Voor ons klinkt dat meer als “smo”. In een vertaling wordt het dan ook eerder als “sumō” geschreven.

In de sumowereld zijn er verschillende categorieën. ’s Morgens strijden de jongere worstelaars, later in de namiddag komen de echt goeie aan de beurt. Ik heb de matchen tussen 15u en 18u (= einde) gezien.
Ik heb dus tijd genoeg gehad om het verloop van zo’n match te analyseren. Er zijn veel verschillende rituele stappen voordat het echte vechten begint. De twee worstelaars beslissen zelf wanneer ze klaar zijn om te strijden. Het gevecht zelf duurt meestal niet langer dan een paar seconden, gemiddeld tussen de 3 en de 10 seconden, tegenover meerdere minuten voorbereidingen!

De sumo-ring

De sumo-ring word de dohyo genoemd. “Do” betekent aarde en staat voor de zanderige ondergrond van de dohyo. Een “hyo” is een lange dunne strooien zak en duidt op de strooien begrenzingen (=tawara) van de dohyo. Die liggen in een cirkelvorm met vaste diameter.
Boven de dohyo hangt een dak, dat o-yane genoemd wordt. Aan de hoeken ervan hangen vier verschillend gekleurde floshen: groen in het oosten (=lente), rood in het zuiden (=zomer), wit in het westen (=herfst) en zwart in het noorden(=winter).
Op de dohyo zijn twee witte strepen getekend, die noemen ze de shikiri-sen noemen. Die dienen om de worstelaars te leiden. Ze mogen voor het duel niet met hun handen over de lijn komen.

De rikishi (=sumo worstelaar)

De typische haarstijl van de worstelaars wordt magé genoemd. De mannen laten hun eigen haar lang groeien en houden het bij elkaar in een soort van dot op hun hoofd. Deze haardracht komt van de samoerai in de Edo-periode. Nadien was er een verbod op lang haar voor mannen, behalve voor de rikishi.
Hun enige kledingstuk tijdens een gevecht is een mawashi, de soort van string. Buiten de gevechten draagt de rikishi een kimono, ook als ze de metro pakken :o)

Niet iedereen mag sumo worstelaar worden. De kandidaten moeten testen ondergaan voordat ze een ‘school’ binnen mogen. Daar moeten ze hard trainen, leren ze de etiquettes, en nog andere zaken. Hun maaltijden is een speciaal gerecht: chanko-nabé. Het is de bedoeling dat de mannen hierdoor de omvang van een sumo-worstelaar krijgen…

De sumo-rituelen

Hier een kort overzichtje van al de stappen die de rikishi moeten uitvoeren voordat de tori-kumi begint. Misschien om thuis zelf eens te proberen ;o)

1_de twee kandidaten komen op, ongeveer twee matchen voordat ze zelf moeten worstelen. Ze wachten hun beurt af naast de ring op een kussen. De goeie worstelaars hebben zelfs hun persoonlijke kussen!

2_een man tikt twee houten stokjes tegen elkaar om de volgende wedstrijd aan te kondigen. De twee kandidaten staan op.
3_de yobidashi (=aankondiger) leest (bijna zingen voor ons) de namen van de worstelaars luidop af van een witte waaier die hij op ooghoogte houdt. Als zijn naam wordt genoemd, mag de worstelaar de dohyo betreden. Dan begroeten de twee worstelaars elkaar en de scheidsrechter met een buiging.

4_Het rituele stampen wordt shiko genoemd. Eén been wordt in de lucht gehoffen en de worstelaar steunt op zijn ander gebogen been. Daarna zet hij zijn voet terug neer door hard te stampen. Het is zowel een opwarmingsoefening als een teken van zijn wil om zijn tegenstander te verslaan (als het ware in de grond te stampen :D). De eerste keer doen ze dit elk in hun eigen hoek van de ring en naar het publiek gekeerd. Nadat ze hun voet weer hebben neergezet, zakken ze door hun beide knieën.

5_Na elke rituele stap krijgen de worstelaars chikara-mizu (“water of strength”) aangeboden. Het wordt gebruikt om de mond te spoelen en helpt ook bij het concentreren. Hij kuist zijn mond af met chikara-gami (“paper of strength”) dat het reinigen van het lichaam symboliseert.

6_Voordat ze de dohyo terug betreden, strooien ze zout op de dohyo. Zout wordt gezien als een reiniger. Het reinigt dus de dohyo en drukt ook de wens uit om niet gewond te raken.
7_Op de dohyo nemen de worstelaars een hurkende positie aan, die sonkyo wordt genoemd. Deze positie drukt respect voor de tegenstander uit. De handen worden op de knieën geplaatst, die ver uit elkaar staan, de schouderspieren zijn ontspannen. Het is een positie om de zenuwen te kalmeren en zijn ademhaling onder controle te krijgen.

8_In dezelfde positie voeren de tegenstanders een ritueel uit met hun handen, dat chiri-chozu genoemd wordt. Het moet wijzen op het feit dat de sumo-worstelaars zonder wapens strijden en dat ze klaar zijn om eerlijk te vechten.
9_Na al deze rituelen, volgt de shikiri. De kandidaten zetten zich tegenover elkaar achter hun lijn. Hun handen plaatsen ze aan hun zijde van de lijn en dan staren ze naar elkaar. Nu moeten ze beslissen of ze al klaar zijn om tegen elkaar te strijden of niet. Deze stap kan verschillende keren herhaald worden, zolang de worstelaars denken dat ze nog niet klaar zijn. Het mag tussen de 2 en de 4 minuten duren, afhankelijk van de ranking van de worstelaars.

10_Tachiai is het moment waarop de twee worstelaars naar voor hellen en dus voorbij hun shikiri-sen komen. De match is dan begonnen.

De sumo-match

Een match is gedaan vanaf het moment dat één van de twee kandidaten:

1_met een ander deel van zijn lichaam dan zijn voeten de grond raakt
2_de grond buiten de tawara raakt
3_een verboden techniek gebruikte
4_als het mae-bukuro deel van de ‘string’ loskomt

Het zand buiten de tawara wordt voortdurend geveegd, zodat het makkelijker te beoordelen of één van de worstelaars zijn voet buiten de ring zette.

Benoemen van de winnaar

Na het gevecht keren de twee worstelaars naar hun positie in de ring terug. De scheidsrechter staat in het midden. Ze buigen één keer naar elkaar. De verliezer verlaat de dohyo. De scheidsrechter noemt de naam van de winnaar, en wijst met zijn waaier in zijn richting. De winnaar neemt de sonkyo-positie aan en heft zijn rechterarm op.

Andere rituelen

De dohyo-iri ceremonie wordt opgevoerd nadat de wedstrijden van de makushita en juryo divisies gestreden zijn. Op dat moment komen alle sumo-worstelaars op de dohyo en dragen ze hun kleurrijke kesho-mawashi. Dat is een soort van een lange rok, die open is langs achter en die ze rond hun middel (als ge daar al van kunt spreken ;o)) binden.

De worstelaars klappen in hun handen, draaien zich om naar elkaar en heffen hun handen op. Hiermee tonen ze hun toewijding tot de goden van de dohyo en hun wil om te strijden zonder wapens.

Daarna is er ook nog een opvoering door de beste sumo-worstelaar, de yokozuna. Hij stampt zijn voeten op de grond en heft zijn armen hoog in de lucht.

Tussen de wedstrijden door komen er mannen op die de namen van de sponsors op een soort van doeken aan het publiek tonen. De sponsors bieden een bepaald bedrag dat na afloop naar de winnaar gaat.